Ийит Йозшенер и другите лоши момчета на турското кино # Çapulcu kulübü # 127

Кюрдите в Турция много държат езикът им да бъде официално признат, и то като майчин. Забраната за преподаването му междувременно вече не е пълна, но той може да се изучава в училищата само като чужд език.

"Rojbas" на кюрдски означава "добър ден". С този поздрав започва часът по кюрдски език на сдружението "Кюрди-Дер" в Диарбекир. Участниците са кюрди на възраст между 25 и 30 години. Сред тях е и студентката по медицина Деря Чан, която е стажантка в една от местните болници. "В процеса на работа установих колко ограничени са познанията ми по езика", казва тя и добавя, че това е сериозна пречка в общуването с пациентите, а и би могло да доведе до проблеми в цялата система. Затова Деря е решила да изкара курс по кюрдски. Като дете не е могла да изучава майчиния си език, тъй като тогава кюрдският е бил забранен.

Конституцията признава само турския език

Не само езикът, но и кюрдските имена, съдържащи буквите q, w или x, бяха доскоро под забрана. Едва преди няколко седмици турското правителство обяви, че ще приеме пакет от реформи, предвиждащ отмяната на тази забрана. Официално уроците на сдружението "Кюрди-Дер" не се наричат курсове по майчин език, защото по конституция в Турция има само един такъв език и това е турският. Принципно кюрдският може да се изучава в частните училища, но малцина кюрди могат да си позволят скъпото частно обучение.

Турското правителство прави първите стъпки към признаването на кюрдския език преди четири години - със създаването на първия кюрдски телевизионен канал TRT 6. Все още обаче излъчването на телевизия на кюрдски не е гарантирано от конституцията, което означава, че турското правителство всеки момент може да реши да спре програмата. А в училищата кюрдски се предлага само в рамките на задължителното обучение по чужди езици, което налага на учениците да избират дали да учат кюрдски или някой западен език, който обичайно бива предпочетен.

Проблемите са много и до ден днешен

За продължаването на мирния процес кюрдите поставят четири основни искания към турското правителство: да признае правото им на самоопределение, кюрдският да се преподава в училищата като майчин език, политическите затворници да бъдат освободени, а правата на малцинствата да бъдат гарантирани от турската конституция.

Дотогава обаче очевидно предстои дълъг път. Както разказва Серхат Боз от сдружението "Кюрди-Дер", инициативата за обучение по кюрдски се е натъкнала на множество проблеми. "Срещу някои от сътрудниците ни бе заведено следствие. Имаше и хора, които бяха санкционирани", разказва Боз. Той смята, че единствената причина те да попаднат на мушката на полицията е дейността им в дружеството. Като дори и тяхното пределно безобидно прессъобщение с искането за признаване на кюрдския като майчин език било достатъчно, за да попаднат под ударите на антитерористичните закони.

Източник: Дойче веле

The Grand Tarabya Hotel’de, bir süit dairesindeyiz. Çekimin ardından röportaj için oturma odasındaki kanepeye çöktüğümüzde Boğaz’ı farklı açılardan gören odada Yiğit Özşener, takıla takıla televizyon ekranının fantastik renk skalasına takılıyor. Dönüp bakıyorum. Saçma bir şey gerçekten. Sessizde olan yayının ekranında, çimenden misal, fosforlu yeşil fışkırıyor.

“Bu ne be?” diyorum. Televizyonun markasına bakıp, “Ha, anladım ben” diyor. Yayından değil, televizyonun markasındanmış. Geçenlerde tüplü televizyonu artık hurdaya çıktığı için televizyon alması gerekmiş, sormuş soruşturmuş, oradan biliyor; bu markanın televizyonları böyle görüntü veriyormuş meğer. Kıvam, Teletubbies kıvamı: Sarılar daha sarı, pembeler daha fuşya, maviler camgözü... Algının kapılarını mı açıyor, insanın algı ayarlarıyla mı oynuyor; tartışılır.

Yiğit Özşener, sadece meslek icabı değil, insan olarak da “algı” meselesine kafa yoran biri. Ve baktığını gören... Onunla tanışıklığımız eskiye dayanıyor. İzmir, Karşıyaka, Cumhuriyet İlkokulu’na. Aynı sınıfta değildik, ikimiz de okulun basketbol takımındaydık, antrenmanlardan ve teneffüslerden bilişirdik. Annemin tabiriyle, “avukat beyin oğlu”ydu. Aynı mahallelerde dolanmışlığımız, yakın arsalarda patırtı yapıp çevre apartmanlardaki teyze-amcalardan fırça yemişliğimiz var.

Şanslı bir çocukluk olarak addediyor yaşadığını; bu aralar İzmir’e gidişlerini sıklaştırdığını, şehri yeniden keşfetmeye başladığını anlatıyor: “Şimdi o iki katlı ev yok. Her tarafı bahçe olan binanın birinci katında oturuyorduk. Şu anda ailemin oturduğu ev, o eve çok yakın; hatta kardeşim, o evin yerine yapılan binada oturuyor. Sokakta, arkadaş gruplarıyla eğlenerek geçti çocukluğumuz; şanslıyız. Duvarın üstünde oturmak diye bir şey vardı. Salçalı ekmekle sokaklarda da koşturdum, binaların bilmem kaçıncı katından kuma da atladım, tahta kılıçla şövalyecilik de oynadım, körebe de oynadım...

Bizim çocukluğumuzdaki İzmir gibi değil artık, biliyorsun. Uçaktan bakarken fark ediyorum. Benim bunu söylemem tabii çok garip düşününce. Bunu babam söylese, annem söylese, rahmetli oldular ama dedelerim söylese tamam da, benim demem çok tuhaf. Çok kısa sürede oldu çünkü değişiklik. Hızlı ve acımasız bir şekilde. Bizim hayatımız incir, erik ağaçlarının tepesinde geçti. Klişe mi klişe, banal mi banal ama önemli. Valla önemli. İnsanın oluşumunda da. Şimdikiler gibi iPad’e doğmak kötü değil ama ağaca çıkmamak kötü ya...”

O çocukluğu yaşadığımız ilkokul yılları bittikten sonra, araya giren senelerin ardından karşılaşmamız bu kez gazeteci-oyuncu, röportör-süje hukuku çerçevesinde gerçekleşti.

Bundan 10 yıl önce, o bir telefon hattının memleket hadisesine dönüşen büyük reklam kampanyasında Özgür Çocuk (Tevellüdü tutanlar, Özşener’le Nil Karaibrahimgil’in ülkenin dağında denizinde kovalamaca oynadığı kampanyayı net hatırlayacaktır) olarak Türkiye çapında tanınır olmuş, sonra bir süreliğine ortalıktan kaybolmuştu. Hande Ataizi’yle başrolü paylaştığı Estağfurullah Yokuşu adlı bir diziye başlayacaktı. Cismi herkesçe biliniyordu ama ismi, Özgür Çocuk’tan öte, kimliğinde yer aldığı şekliyle yeni yeni duyulacaktı.